Autobus
Gele rijder in Haarlem
Leyland O 680 - Verheul / NZH 1000
In de jaren 1960 werd standaardisatie het toverwoord, ook bij busbedrijven. In 1967 verschenen de eerste standaardstreekbussen in Haarlem op de weg. NZH nummer 1000 mogen we gerust het 'oertype' noemen.
De serie 1000 is in de jaren 1960 een moderne, rationele bus met een zakelijk uiterlijk. Foto: Carolien van de Wetering
Succes
De ontstaansgeschiedenis begint bij de busfabriek van Verheul die, voortbordurend op eerdere ontwerpen, in 1967 met dit type bus naar buiten komt. De eerste exemplaren worden geleverd aan de NZH te Haarlem. Ze komen in dienst als de befaamde 'serie 1000'. De bus met het nummer 1000 zélf is de allereerste en hij vertegenwoordigt dus het 'oertype' van de gestandaardiseerde treekbus.
Die bus is een succes; hij wordt door talloze busbedrijven aangeschaft en blijft ruim twintig jaar in productie. Deze standaardbus is decennialang beeldbepalend voor het Nederlandse streekvervoer.
De grote vergeling
Opvallend aan deze serie is ook de standaardisatie in de kleurstelling van de bus. Had vóór die tijd elk busbedrijf z'n eigen kleur, vanaf het eind van de jaren 1960 komt de grote vergeling in het streekvervoer op gang. De 'Gele rijders' worden deze bussen ook al snel genoemd.
Met de strakke carrosserie (met polyester beplating!) is deze serie 1000 een moderne, rationele bus geworden met een zakelijk uiterlijk.
DAF
Aanvankelijk worden bij de bouw nog veel componten van de Britse busfabrikant Leyland gebruikt, maar later worden steeds meer onderdelen betrokken van de bekende Nederlandse firma DAF, die chassis en motor levert. Na het verdwijnen van Verheul in 1972 wordt de productie voor het merendeel overgenomen door de busfabriek van Den Oudsten in Woerden.
Varianten
Er komen allerlei varianten op de markt: korte bussen voor de stadsdienst, semi-tourbussen, gelede bussen enzovoort. Bovendien evolueert het uiterlijk, bijvoorbeeld door de toepassing van grotere ruiten, andere koplampen en een ander front.
Maar dit is 'voortborduren'. Al die tijd blijft de standaardstreekbus herkenbaar, voortkomend uit deze 'oer-1000'.
Meer informatie
Deze bus is nog niet ingeschreven in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed. Een wél ingeschreven bus, die het oertype van de NZH 1000 het best benadert, is de vroege standaardbus 1113 van de Zuidooster Autobusdiensten.
(Gebruik daarna de back-button linksboven aan de pagina om terug te keren naar Toen was de bus heel gewoon.)
Deze en andere autobussen van de voormalige NZH (Noord-Zuid Hollandse Vervoermaatschappij) zijn te vinden op de website van het NZH Vervoermuseum.
Op YouTube is een filpmje te vinden, waarop deze museumbus in rijdende staat te zien is.
De eerste?
Er wordt gezegd dat deze bus NZH1000 de eerste is. Dat klopt; het is de eerste van deze grote serie. Maar twee prototypes gingen deze bus voor. Deze kwamen in dienst bij de NHADO (Noord-Hollandse Auto-Dienst Onderneming) te Bergen. Later gingen ze naar de NACO (Nederlandsche Auto Car Onderneming). De nummers van deze bussen? Nummers 998 en 999!